De problemen en de verwarring zijn lastig oplosbaar. Dat komt omdat ze zeer complex zijn, maar ook omdat we ze binnen ons vastovertuigde wereldbeeld willen oplossen. Soms kan dat niet. Dan moeten we enkele fundamenten aanpassen.

Fundamenten aanpassen duurt tientallen jaren. Het besef van de onoplosbaarheid van het probleem moet groeien, mensen moeten leren anders te denken en men moet bereid zijn de zekere voordelen van de huidige fundamenten voor de onzekere nieuwe fundamenten op te geven.

Wat we volgens Joeri Oudshoorn nodig hebben is een verandering van het model dat wij hebben van onze wereld. De durf om nieuwe fundamenten voor onze samenleving te bouwen. Een paradigmawissel. We moeten ons wereldbeeld loslaten en een nieuw, beter wereldbeeld vormen!

Het kan!
Dat is moeilijk. Vroeger dacht men dat de wereld plat was. Toen Galileo vertelde dat de wereld eigenlijk een bol was, werd hij voor gek verklaard. Ook toen waren de voortekenen er. Het model van de platte aarde gaf onbevredigende antwoorden op relevante vragen. Met een bolvormige aarde werden veel eenvoudiger antwoorden mogelijk. En toch, omdat iedereen het beeld van die platte aardschijf diep in zich had genesteld, konden ze het nieuwe model niet aan. Het zou lang duren voordat de maatschappij met de nieuwe visie op de werkelijkheid kon leven. Maar het gebeurde wel. De platte aardschijf werd ingeruild voor de bolle aardbol en daarmee was de paradigmawissel een feit.

Heel af en toe is er zo’n paradigmawissel. Einstein introduceerde de relativiteitstheorie en zette daarmee de natuurwetenschappelijke wereld op zijn kop. Ook in sociale en economische zin zijn paradigmawissels wenselijk. Neem het kinderwetje van Samuel van Houten waarmee in 1874 de kinderarbeid werd beperkt. Door de industriële revolutie stond het oude sociaal-economische model onder druk. Veranderingen in de werkelijkheid maakten een nieuwe kijk op de wereld noodzakelijk.

Sociale en economische paradigma’s veranderen niet omdat de werkelijkheid altijd anders is geweest, maar omdat de werkelijkheid is veranderd terwijl wij nog steeds met onze oude modellen, onze vertrouwde kijk op de wereld, voortleven. Modellen die onze sociale werkelijkheid van vroeger redelijk beschreven, maar die in onze steeds sneller veranderende maatschappij minder toepasbaar blijken.

Andere voorbeelden van paradigmawissels die in Nederland hebben plaatsgevonden (maar nog niet wereldwijd navolging kregen), zijn vrouwenemancipatie, homorechten en softdrugsgebruik.

… maar het blijft lastig en duurt lang!
Joeri Oudshoorn meent dat het ook nu tijd is voor enkele paradigmawissels. Maar fundamentele uitgangspunten aanpassen is niet makkelijk. Op die fundamenten zijn heel veel regels, gewoonten en levens gebouwd. Fundamenten aanpassen vraagt dus om een heldere visie, maar een voorzichtige introductie. Hier en daar zal in de samenleving wat stutwerk gedaan moeten worden, voordat we werkelijk de overstap kunnen maken. En dat kost tijd. Tijd om aan het nieuwe paradigma te wennen, tijd om er vertrouwd mee te raken. Tijd voor mensen om hun afhankelijkheid van oude systemen af te bouwen en tijd voor mensen om de kansen in het nieuwe paradigma te grijpen.

En juist omdat er tijd nodig is om over te schakelen, dringt de tijd.